1679.org Festiwal organowy w Starym Sączu
Geneza festiwalu
Rekonstrukcja organów Jana Głowińskiego z 1679 roku w starosądeckiej farze jest wydarzeniem doniosłym nie tylko dla miasta i regionu, ale i w skali europejskiej. Organy zawsze były i wciąż pozostają instrumentem silnie zindywidualizowanym, budowanym w konkretnej przestrzeni związanej z warunkami architektonicznymi i akustycznymi, instrumentem o określonej stylistyce, często wynikającej z lokalnej tradycji. Stary Sącz odzyskał zatem organy zaprojektowane dla kościoła św. Elżbiety i pierwotnie umieszczone w zachowanej do dziś zabytkowej szafie; dołączył tym samym do elitarnego grona zaledwie kilku miast polskich, w których można usłyszeć organy z XVII wieku w ich oryginalnej lub pieczołowicie odtworzonej postaci. Jednak dzięki temu przedsięwzięciu również cały świat organowy wzbogaca się o kolejny, ważny element mozaiki stylistycznej – instrument dokumentujący założenia brzmieniowe południowopolskiej szkoły organmistrzowskiej drugiej połowy XVII stulecia, dotychczas „białej plamy” na europejskiej mapie organów historycznych. Realizacja rekonstrukcji instrumentu Głowińskiego w Starym Sączu jeszcze dobitniej podkreśla rolę miasta w kultywowaniu dawnej kultury muzycznej.
Przed niemal pięćdziesięciu laty impulsem do powstania Starosądeckiego Festiwalu Muzyki Dawnej – obecnie Festiwalu Omnia Beneficia – było odnalezienie średniowiecznych zabytków muzycznych w klasztorze Sióstr Klarysek. Zabytki te nie tylko należały do najstarszych w Polsce rękopisów muzyki wielogłosowej, ale ujawniły też związki ze znanymi ośrodkami zachodnimi, a ich waga dla kultury europejskiej sprawiła, że Stary Sącz stał się miejscem szeroko znanym w świecie muzycznym i muzykologicznym. Organy Głowińskiego uwypuklają kolejny moment w historii muzyki w Starym Sączu. Są jedynym w pełni odtworzonym świadectwem działalności jednego z czołowych polskich organmistrzów i pozwalają ożywić świat brzmieniowy do tej pory niedostępny. Ów świat brzmieniowy, który związany jest ściśle ze Starym Sączem, ale ma również duże znaczenie międzynarodowe, chcemy utrwalać i promować przez nowy festiwal organowy – Festiwal 1679.org.
Przed niemal pięćdziesięciu laty impulsem do powstania Starosądeckiego Festiwalu Muzyki Dawnej – obecnie Festiwalu Omnia Beneficia – było odnalezienie średniowiecznych zabytków muzycznych w klasztorze Sióstr Klarysek. Zabytki te nie tylko należały do najstarszych w Polsce rękopisów muzyki wielogłosowej, ale ujawniły też związki ze znanymi ośrodkami zachodnimi, a ich waga dla kultury europejskiej sprawiła, że Stary Sącz stał się miejscem szeroko znanym w świecie muzycznym i muzykologicznym. Organy Głowińskiego uwypuklają kolejny moment w historii muzyki w Starym Sączu. Są jedynym w pełni odtworzonym świadectwem działalności jednego z czołowych polskich organmistrzów i pozwalają ożywić świat brzmieniowy do tej pory niedostępny. Ów świat brzmieniowy, który związany jest ściśle ze Starym Sączem, ale ma również duże znaczenie międzynarodowe, chcemy utrwalać i promować przez nowy festiwal organowy – Festiwal 1679.org.
Nazwa Festiwalu
Nazwa festiwalu, stanowiąca jednocześnie jego adres internetowy, w międzynarodowo zrozumiały sposób nawiązuje do daty powstania instrumentu Głowińskiego oraz do samych organów. Sam zaś festiwal będzie wydarzeniem cyklicznym i całorocznym, odrębnym od Festiwalu Omnia Beneficia i w całości poświęconym organom. Festiwale organowe zogniskowane wokół historycznych instrumentów są forum dwustronnej wymiany kulturalnej. Dzięki zaproszonym artystom, którzy prezentują wykonania utworów na konkretnych organach, publiczność ma okazję usłyszeć dzieła znane i nieznane na instrumencie, który jest dla niej dostępny na co dzień i pozostaje niejako „w jej posiadaniu”, ale który pod palcami każdego gościa brzmi nieco inaczej i ujawnia szeroką paletę zastosowań. Artyści natomiast „pielgrzymują” do konkretnego instrumentu, który jest dziełem unikatowym i oferuje możliwości brzmienia i interpretacji nieosiągalne w żadnym innym miejscu na świecie. Festiwal 1679.org ma szansę stać się takim forum w sposób szczególny, ponieważ publiczności starosądeckiej, od dziesięcioleci obeznanej z repertuarem muzyki dawnej, zaproszeni goście mogą zaproponować programy wyrafinowane, unikatowe, a wręcz erudycyjne, wiedząc, że ich kunszt i wiedza zostaną docenione i spotkają się z żywym przyjęciem. Szczególną rolę wyznaczamy przy tym muzyce organowej stworzonej w dawnej Rzeczpospolitej, zachowanej w polskich źródłach muzycznych i, szerzej, kultywowanej w Europie Środkowej. Organy Głowińskiego są bowiem jednym z bardzo nielicznych instrumentów, które pozwalają na jej wykonywanie w historycznej szacie brzmieniowej, będącej jej integralną częścią.
Festiwal 1679.org
Edycja 2025
lipiec - grudzień 2025
Koncerty festiwalowe odbywać się będą w sobotnie wieczory (zawsze o godz. 1900) począwszy od 5 lipca, nieregularnie, w zależności od kalendarza kościelnego, innych wydarzeń kulturalnych w Starym Sączu i możliwości zapraszanych artystów. W roku 2025 odbędą się cztery recitale w wykonaniu organistów polskich i zagranicznych, którzy zaprezentują szeroki przekrój repertuaru europejskiego ujęty w programy każdorazowo konstruowane wokół wybranej myśli przewodniej.
Zaplanowane koncerty
Arcydzieła organowe z Północy i Południa | Thiemo Janssen (Niemcy)
KIEDY: 05-07-2025, godz.: 19:00
W PROGRAMIE:
Konfrontacja dwóch wielkich „szkół” organowych XVII wieku, wywodzących się z Amsterdamu i Rzymu, przy polskich organach z końca stulecia, to okazja do usłyszenia arcydzieł największych mistrzów europejskich w odmiennej szacie brzmieniowej, która ujawnia ponadczasowy i ponadregionalny potencjał prezentowanych kompozycji, skłaniając do refleksji nad bogactwem kultury muzycznej siedemnastowiecznej Europy – wieloetnicznej, wielokonfesyjnej, a przecież wyrastającej ze wspólnej tradycji o sile oddziaływania sięgającej XXI wieku. Program Jan Pieterszoon Sweelinck (1561–1621): Toccata in G Jan Pieterszoon Sweelinck: Onder een linde groen Heinrich Scheidemann (ok. 1595–1663): Praeambulum in G Heinrich Scheidemann: O Gott, wir danken deiner Güt Georg Böhm (1661–1733): Wer nur den lieben Gott lässt walten Dieterich Buxtehude (1637–1707): Fuga in C (BuxWV 174) Girolamo Frescobaldi (1583–1643): Capriccio sopra la bassa fiamenga (Il primo libro di capricci, Rzym 1624) Johann Jacob Froberger (1616–1667): Toccata V da sonarsi alla levatione (Libro secondo, Wiedeń 1649) Johann Pachelbel (1653–1706): Was Gott tut, das ist wohlgetan Georg Muffat (1653–1704): Toccata sexta (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
Konfrontacja dwóch wielkich „szkół” organowych XVII wieku, wywodzących się z Amsterdamu i Rzymu, przy polskich organach z końca stulecia, to okazja do usłyszenia arcydzieł największych mistrzów europejskich w odmiennej szacie brzmieniowej, która ujawnia ponadczasowy i ponadregionalny potencjał prezentowanych kompozycji, skłaniając do refleksji nad bogactwem kultury muzycznej siedemnastowiecznej Europy – wieloetnicznej, wielokonfesyjnej, a przecież wyrastającej ze wspólnej tradycji o sile oddziaływania sięgającej XXI wieku. Program Jan Pieterszoon Sweelinck (1561–1621): Toccata in G Jan Pieterszoon Sweelinck: Onder een linde groen Heinrich Scheidemann (ok. 1595–1663): Praeambulum in G Heinrich Scheidemann: O Gott, wir danken deiner Güt Georg Böhm (1661–1733): Wer nur den lieben Gott lässt walten Dieterich Buxtehude (1637–1707): Fuga in C (BuxWV 174) Girolamo Frescobaldi (1583–1643): Capriccio sopra la bassa fiamenga (Il primo libro di capricci, Rzym 1624) Johann Jacob Froberger (1616–1667): Toccata V da sonarsi alla levatione (Libro secondo, Wiedeń 1649) Johann Pachelbel (1653–1706): Was Gott tut, das ist wohlgetan Georg Muffat (1653–1704): Toccata sexta (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
Grand Tour w czasie i przestrzeni | Krzysztof Lukas – organy
KIEDY: 19-07-2025, godz.: 19:00
W PROGRAMIE:
Idea programu nawiązuje do podróży po krajach Europy, jakie odbywali siedemnasto- i osiemnastowieczni intelektualiści i arystokraci w celu poszerzenia horyzontów, zapoznania się z kulturą innych ośrodków oraz nawiązania kontaktów; tym razem jednak jest to podróż nie tylko w przestrzeni, ale również w czasie. Grand Tour rozpoczyna się około połowy XVI wieku w Krakowie, gdzie powstała znaczna część Tabulatury Jana z Lublina, by przez siedemanstowieczny Amsterdam, Lüneburg, Lipsk, Salzburg i Wiedeń zakończyć się w Italii schyłku XVIII stulecia. Kolejne kompozycje wybitnych twórców tworzą rodzaj muzycznego sztambucha, którego zawartość odkrywamy niejako po powrocie – przy organach Głowińskiego. Program Tabulatura Jana z Lublina (ok. 1537–48): Preambulum (Mikołaj z Krakowa) Tabulatura Jana z Lublina: 2 preambula Tabulatura Jana z Lublina: Chorea Tabulatura Jana z Lublina: Hajducki (Mikołaj z Krakowa) Tabulatura lutniowa z muzeum miejskiego w Lipsku: Cantio polonica Tabulatura Jana z Lublina: Zakłułam się tarnem ad unum [saltum] Tabulatura Jana z Lublina: [Passamezzo]. Proportio: Jeszcze Marcinie (Domenico Bianchini) Georg Böhm (1661–1733): Wer nur den lieben Gott lässt walten Jan Pieterszoon Sweelinck (1561–1621): Fantasia auf die Manier eines Echo [in a] (SwWv 275) Johann Sebastian Bach (1685–1750): Wer nur den lieben Gott lässt walten (BWV 691) Johann Jacob Froberger (1616–1667): Toccata VI da sonarsi alla levatione (Libro secondo, Wiedeń 1649) Johann Jacob Froberger: Toccata in a Gaetano Valeri (1760–1822): Versetto Georg Muffat (1653–1704): Toccata septima (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
Idea programu nawiązuje do podróży po krajach Europy, jakie odbywali siedemnasto- i osiemnastowieczni intelektualiści i arystokraci w celu poszerzenia horyzontów, zapoznania się z kulturą innych ośrodków oraz nawiązania kontaktów; tym razem jednak jest to podróż nie tylko w przestrzeni, ale również w czasie. Grand Tour rozpoczyna się około połowy XVI wieku w Krakowie, gdzie powstała znaczna część Tabulatury Jana z Lublina, by przez siedemanstowieczny Amsterdam, Lüneburg, Lipsk, Salzburg i Wiedeń zakończyć się w Italii schyłku XVIII stulecia. Kolejne kompozycje wybitnych twórców tworzą rodzaj muzycznego sztambucha, którego zawartość odkrywamy niejako po powrocie – przy organach Głowińskiego. Program Tabulatura Jana z Lublina (ok. 1537–48): Preambulum (Mikołaj z Krakowa) Tabulatura Jana z Lublina: 2 preambula Tabulatura Jana z Lublina: Chorea Tabulatura Jana z Lublina: Hajducki (Mikołaj z Krakowa) Tabulatura lutniowa z muzeum miejskiego w Lipsku: Cantio polonica Tabulatura Jana z Lublina: Zakłułam się tarnem ad unum [saltum] Tabulatura Jana z Lublina: [Passamezzo]. Proportio: Jeszcze Marcinie (Domenico Bianchini) Georg Böhm (1661–1733): Wer nur den lieben Gott lässt walten Jan Pieterszoon Sweelinck (1561–1621): Fantasia auf die Manier eines Echo [in a] (SwWv 275) Johann Sebastian Bach (1685–1750): Wer nur den lieben Gott lässt walten (BWV 691) Johann Jacob Froberger (1616–1667): Toccata VI da sonarsi alla levatione (Libro secondo, Wiedeń 1649) Johann Jacob Froberger: Toccata in a Gaetano Valeri (1760–1822): Versetto Georg Muffat (1653–1704): Toccata septima (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
Muzyka organowa południowych i środkowych Niemiec w XVII i XVIII wieku | Peter Waldner (Austria)
KIEDY: 06-09-2025, godz.: 19:00
W PROGRAMIE:
Powinowactwo organów Głowińskiego z instrumentami austriackimi oraz z południowych i centralnych Niemiec w szczególny sposób predestynuje je go prezentacji muzyki organowej tych regionów. W programie recitalu znajduje się szeroki wybór dzieł zarówno najsłynniejszych twórców, jak i kompozytorów niemal zupełnie nieznanych, wspólnie składających się na szeroką panoramę muzyki przełomu XVII i XVIII wieku – czasu wielkiej różnorodności i syntez stylistycznych. Program Georg Muffat (1653–1704): Toccata sexta (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690) Johann Caspar Kerll (1627–1693): Capriccio sopra il cucu Franz Xaver Murschhauser (1663–1738): Aria pastoralis variata (Octi-tonium novum organicum, Augsburg 1696) Johann Krieger (1651–1735): In dich hab ich gehoffet, Herr (1697) Johann Joseph Fux (1660–1741): Sonata prima primi toni Johann Pachelbel (1653–1706): Werde munter, mein Gemüte Anton Estendorffer (1670–1711): Ciaccona quinti toni Johann Sebastian Bach (1685–1750): Erbarm dich mein, o Herre Gott BWV 721 (Arnstadt ok. 1704) Johannes Justus Will – P. Justinus a Desponsatione Beatae Mariae Virginis O.Carm. (1675–1747): Capriccio Italianischer Faschaner – Allegro (Musicalische Arbeith und Kurtz-Weil, Augsburg & Dillingen 1723) Johann Gottfried Walther (1684–1748): Warum sollt ich mich denn grämen LV 56 Johann Anton Kobrich (1714–1791): Pastorella Gottlieb Muffat (1690–1770): Capriccio desperato Georg Muffat: Toccata septima (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
Powinowactwo organów Głowińskiego z instrumentami austriackimi oraz z południowych i centralnych Niemiec w szczególny sposób predestynuje je go prezentacji muzyki organowej tych regionów. W programie recitalu znajduje się szeroki wybór dzieł zarówno najsłynniejszych twórców, jak i kompozytorów niemal zupełnie nieznanych, wspólnie składających się na szeroką panoramę muzyki przełomu XVII i XVIII wieku – czasu wielkiej różnorodności i syntez stylistycznych. Program Georg Muffat (1653–1704): Toccata sexta (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690) Johann Caspar Kerll (1627–1693): Capriccio sopra il cucu Franz Xaver Murschhauser (1663–1738): Aria pastoralis variata (Octi-tonium novum organicum, Augsburg 1696) Johann Krieger (1651–1735): In dich hab ich gehoffet, Herr (1697) Johann Joseph Fux (1660–1741): Sonata prima primi toni Johann Pachelbel (1653–1706): Werde munter, mein Gemüte Anton Estendorffer (1670–1711): Ciaccona quinti toni Johann Sebastian Bach (1685–1750): Erbarm dich mein, o Herre Gott BWV 721 (Arnstadt ok. 1704) Johannes Justus Will – P. Justinus a Desponsatione Beatae Mariae Virginis O.Carm. (1675–1747): Capriccio Italianischer Faschaner – Allegro (Musicalische Arbeith und Kurtz-Weil, Augsburg & Dillingen 1723) Johann Gottfried Walther (1684–1748): Warum sollt ich mich denn grämen LV 56 Johann Anton Kobrich (1714–1791): Pastorella Gottlieb Muffat (1690–1770): Capriccio desperato Georg Muffat: Toccata septima (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
More palatino | Małgorzata Trzaskalik-Wyrwa
KIEDY: 14-12-2025, godz.: 19:00
W PROGRAMIE:
„More palatino” – „we wspaniałym stylu” – to nie tylko tytuł wariacji Sweelincka, ale również myśl przewodnia programu, w którym zabrzmią wystawne kompozycje niderlandzkie, niemieckie, hiszpańskie i polskie. Powstały one na przestrzeni ponad 150 lat i ukazują zarówno bogactwo ówczesnego repertuaru, jak i uniwersalne możliwości kolorystyczne organów Głowińskiego, których założenia brzmieniowe wyrastają ze szkoły krakowskiej późnego renesansu. Program Georg Muffat (1653–1704): Toccata prima (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690) Jan Pieterszoon Sweelinck (1561–1621): More palatino Adam z Wągrowca (zm. 1629): Ave maris stella Tabulatura Jana z Lublina (ok. 1540–48): Praeambulum in F (Mikołaj z Krakowa) Tabulatura braniewsko-oliwska (ok. 1610): Fuga in F Francisco Correa de Arauxo (1584–1654): Segundo tiento de quarto tono (Facultad organica, Alcalá 1626) Johann Pachelbel (1653–1706): Toccata in e Georg Muffat: Toccata quarta (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
„More palatino” – „we wspaniałym stylu” – to nie tylko tytuł wariacji Sweelincka, ale również myśl przewodnia programu, w którym zabrzmią wystawne kompozycje niderlandzkie, niemieckie, hiszpańskie i polskie. Powstały one na przestrzeni ponad 150 lat i ukazują zarówno bogactwo ówczesnego repertuaru, jak i uniwersalne możliwości kolorystyczne organów Głowińskiego, których założenia brzmieniowe wyrastają ze szkoły krakowskiej późnego renesansu. Program Georg Muffat (1653–1704): Toccata prima (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690) Jan Pieterszoon Sweelinck (1561–1621): More palatino Adam z Wągrowca (zm. 1629): Ave maris stella Tabulatura Jana z Lublina (ok. 1540–48): Praeambulum in F (Mikołaj z Krakowa) Tabulatura braniewsko-oliwska (ok. 1610): Fuga in F Francisco Correa de Arauxo (1584–1654): Segundo tiento de quarto tono (Facultad organica, Alcalá 1626) Johann Pachelbel (1653–1706): Toccata in e Georg Muffat: Toccata quarta (Apparatus musico-organisticus, Salzburg 1690)
Informacje praktyczne
Wstęp na festiwal
Festiwal odbywa się w kościele Św. Elżbiety w Starym Sączu.
Wstęp wolny.
Zapraszamy!
Wstęp wolny.
Zapraszamy!
Organy w kościele św. Elżbiety w Starym Sączu
Jan Głowiński (1679)
rekonstrukcja/restauracja (2024):
projekt i nadzór merytoryczny – Krzysztof Urbaniak
realizacja – Szymon Januszkiewicz (SLJ Budowa Organów)
Dyspozycja organów
MANUAŁ
|
Principał |
8’ (1679) |
metal, prospekt od E |
|
Flet major |
8’ |
drewno, kryty |
|
Salicinał |
8’ |
metal |
|
Quintadena |
8’ |
metal |
|
Octava |
4’ |
metal |
|
Flet minor |
4’ |
drewno, kryty |
|
Quinta |
3’ |
metal |
|
Quindecima |
2’ |
metal |
|
Mixtura |
V 2’ |
metal |
|
Cymbał |
V „polski” |
metal |
PEDAŁ
|
C, D, E, F, G, A – a0 |
||
|
Subbas |
16’ |
drewno |
|
Octava |
8’ |
drewno |
|
Salicinał |
8’ |
metal |
|
Octava |
4’ |
metal |
|
Tympanum major (1679) – drewno Tympanum minor (1679) – drewno Połączenie Manuał/Pedał a1 = ok. 465 Hz temperacja średniotowa (⅕ komatu) 4 miechy klinowe 6-fałdowe |
||
